Urlop macierzyński

Uregulowany w kodeksie pracy urlop macierzyński przysługuje wszystkim matkom, które są zatrudnione.

Obecnie urlop macierzyński podstawowy wynosi:

• 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka

• 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci

• 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci

• 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci

• 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci

Od 2010 roku urlop macierzyński może być nieco dłuższy, gdyż podobnie jak przed rokiem jego wymiar podstawowy wynosi 20 tygodni, ale oprócz tego mamie przysługuje urlop macierzyński fakultatywny, czyli nieobowiązkowy – ma on być co roku wydłużany, czyli przy urodzeniu jednego dziecka w roku 2010 i 2011 wyniesie on dwa tygodnie, w latach 2012 i 2013 – cztery tygodnie, w kolejnym roku – wymiar maksymalny, czyli sześć tygodni.

O ile matka, chce wykorzystać dodatkowy urlop macierzyński, musi złożyć pisemny wniosek u pracodawcy, który nie może odmówić jego przyjęcia. Pracownica przebywająca na urlopie fakultatywnym ma takie same prawa, jak podczas korzystania z podstawowej części urlopu, łącznie z zasiłkiem macierzyńskim.

Inną zmianą jest wprowadzenie w tym roku urlopu ojcowskiego, czyli tzw. tacierzyńskiego. Ojcu przysługuje całkowicie odrębny od macierzyńskiego urlop w wymiarze 1 tygodnia (w 2012 roku – 2 tygodni). Ojciec może go wykorzystać dowolnie, ale do momentu ukończenia przez dziecko 12 miesięcy.

W czasie urlopu macierzyńskiego pracownicy przysługuje zasiłek macierzyński, czyli 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłacanego przed udaniem się na urlop macierzyński.

Urlop macierzyński, czyli około pięć miesięcy mija szybko i bardzo intensywnie i wówczas przychodzi czas na podjęcie decyzji, co dalej? Przed matką stoi niełatwe zadanie pogodzenia życia rodzinnego i zawodowego, a przed całą rodziną konieczność odpowiedzi na szereg pytań. Ile czasu chcemy, a ile możemy poświęcić dziecku, a ile pracy? Jaka jest sytuacja finansowa rodziny? Czy jedno z rodziców jest gotowe pozostać w domu dla dobra dziecka? Możliwości jest wiele.

Jeśli decydujemy się na powrót do pracy, to wówczas pracodawca jest zobowiązany przyjąć nas na zajmowane wcześniej stanowisko lub porównywalne. Niestety, po urlopie macierzyńskim matka nie jest chroniona i pracodawca może ją zwolnić nawet na drugi dzień. Jednak wśród przysługujących uprawnień są dwie półgodzinne przerwy na karmienie, które można łączyć, aby wyjść godzinę wcześniej z pracy.

Jeśli jednak możemy sobie pozwolić na pozostanie w domu z dzieckiem, jedno z rodziców musi złożyć wniosek o urlop wychowawczy. 

Urlop wychowawczy

Pozwala sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem przez trzy lata i może być wykorzystany przez ojca lub matkę. Nasz stosunek pracy nie zostaje przerwany, tylko zawieszony. Urlop wychowawczy może być wykorzystany w czterech częściach, a można z niego skorzystać bezpośrednio po urlopie macierzyńskim lub później, ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko czwartego roku życia. Urlop wychowawczy jest bezpłatny, ale korzystający z niego pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu, które pokrywa za pracodawcę budżet państwa.

W trudnej sytuacji finansowej można starać się o zasiłek. Osobom przebywającym na urlopie, których dochód nie przekracza 504 zł netto na członka rodziny miesięcznie, przysługuje dodatek wypłacany w ramach systemu świadczeń rodzinnych w wysokości 400 zł miesięcznie.

W czasie urlopu pracownik podlega ochronie, co oznacza, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać z nim umowy o pracę od dnia złożenia wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Urlop wychowawczy powinien być przede wszystkim poświęcony opiece nad dzieckiem. Istnieje jednak możliwość podjęcia zatrudnienia u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo innej działalności, a także możliwość nauki lub szkolenia, pod warunkiem że nie wyłącza to możliwości osobistej opieki nad dzieckiem.

Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym z wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia, które pobierał przed urlopem.

Niestety, także po powrocie z urlopu wychowawczego pracownik nie jest objęty ochroną przed zwolnieniem. Oznacza to, że po dopuszczeniu go do pracy można rozwiązać z nim umowę o pracę. Niemniej jednak, jeśli pracownik czuje się pokrzywdzony, może odwołać się do sądu pracy, który zbada, na ile podana przyczyna zwolnienia jest uzasadniona.

Autor: Dalia Ghazal-Szczygłowska